خستگي يعني كاهش ميزان فعاليت انسان در طول شبانه روز، كه مي تواند رويكردي جسماني و يا رواني داشته باشد . در خستگي جسماني كاهش ظرفيت عملكردي عضلات ، بدليل كاهش ميزان انرژي مصرفي و يا انرژي ذخيره شده( خستگي شنيداري يا بينائي ) امري عادي بوده ودرهنگام خستگي رواني ، كاهش فعاليت فكري به همراه بروزهيجان و اضطراب و افسردگي است ، لذا در شرايط بروز خستگي بايد حتما استراحت جسماني و يا رواني لازم را نموده ، فعاليت و كار و حركت وتلاش را تعطيل و متوقف كرد، اگر لازم است كه بخوابيد ويا غذاي مناسبي را مصرف كنيد ، حتما اين كار را انجام دهيد .

سئوال اين است كه از كجا متوجه مي شويم كه خسته شده ايم :

1-   اگردر جريان اجراي حركات بدني ، كاهش عملكرد رواني و فيزيكي به همراه عدم هماهنگي بدن واعضاء مختلف و برهم خوردن تعادل ، امري كاملا مشهود است ، احتمالا خسته شده ايم .

2-   اگرافزايش زمان عكس العمل وجود داشت ويا عدم حصول به نتيجه دلخواه در اجراي كار و حركت را شاهد باشيم ، ممكن است كه خستگي بر ما قالب شده و قابل رويت باشد .

3-   اگردر حين ورزش و كار بدني ويامطالعه وفعاليت ذهني ، دچارافزايش ضربان قلب و تنفس ، افزايش ميزان تعريق پوستي ، كاهش واحتملا افزايش درجه حرارت بدن ، تغيير رنگ پوست و .... شديم ، اين علائم  همگي تغييرات فيزيولوژيكي است ، و به مفهوم بروز خستگي مي باشد ، لذا بايد شدت فعاليت مورد نظر را كاهش دهيد .

4-   اگر در معادلات و تعاملات اجتماعي دچارناسازگاري رفتاري و بروز برخوردهاي منفي با ديگران و حالاتي خاص همچون هيجان ، عصبانيت ، تند خوئي ، افسردگي و..... شديد ،قطعا ميتوان گفت كه خسته گرديده ايم و اثر خستگي در رفتارمان قابل مشاهده ورويت است.

5-   اگرعدم تمايل نسبت به ادامه كارمورد نظررا به هر دليلي داريم ويا در حين كار از كلماتي همچون : حال ندارم ، نمي كشم ، توان ندارم ، بايد استراحت كنم ، و ...  استفاده نمائيم ،ميتوان گفت كه ممكن است خسته شده و نيازمند استراحت هستيم ، چون حالات مذكوردر افراد خسته قابل بررسي مي باشد.

عواملي كه موجب بروز خستگي مي شوند :

1-   كاهش ميزان آب بدن -  كار بدني  و يا ورزش كردن در شرايط آب و هوائي گرم  ( حتما سديم و گلوكز با مايعات استفاده شود ) موجب بروزخستگي مي شود. دفع آب از بدن مردان بسياربيشتر ازبدن زنان است و كاهش آب و مايعات بدن ، ميتواند موجب بروزضعف فيزيكي و كاهش شديد قدرت عضلات و كاهش ميزان آمادگي جسماني و رواني درهر انساني باشد .

2-   افزايش شديد درجه حرارت بدن -  بروز بيماري و حتي تب و يا انجام ورزش همانند دو ماراتون كه سوخت و ساز طبيعي را افزايش مي دهد وميتواند ميزان متابوليسم را در دو ماراتون ودردوچرخه سواري استقامت و جاده اي ، و .... تا20 برابر افزايش دهد ،از عوامل ديگري است كه مبين بروز خستگي محسوب شده و بايد در اين شرايط بدن را خنك نگاه داشت ، تغذيه مناسب و كافي را انجام داده و از پديده گرمازدگي شديدا جلوگيري نمود .

۳-   كاهش منابع انرژي -  كاهش منابع انرژي درفعاليت هاي شديد بدني ، موجب مصرف  منابع قندي گرديده ودر فعاليت هاي كم شدت در دراز مدت ، قند و به خصوص چربي را بدن مصرف مي كند . سعي كنيد كه با تمرينات منظم بدني و گرايش به دوچرخه سواري و پياده روي و دويدن آرام ، سيستم فيزيولوژيك خود را به سمت چرخه استفاده از منابع چرب وسوزاندن چربي هدايت كنيم .

4-   كاهش گلوكز خون -  بيشترين مقدار قند مصرفي براي عملكرد سيستم اعصاب مركزي و كاركرد خوب مغز و توانائي حركتي عضلات در هنگام كار بدني و فكري مصرف مي شود و در صورت نبودن آن ، به جاي مواد قندي ، چربي و سپس پروتئين به قند بايد تبديل شوند ، تا سيستم دچار مشكل و شوك نگردد . توصيه مي كنيم كه هميشه از قندهاي سبك يا گروه منوساكاريدها ، همچون قند شير ، قند عسل ، قند ميوه جات و گلوكز، و....در تمامي شريط زندگي استفاده نموده و آن را در برنامه غذائي خود تثبيت كنيد .

5-   افزايش اسيد لاكتيك در عضلات -  افزايش مقاديراسيد لاكتيك در عضلاتي  كه در رشته هاي قدرتي همچون بوكس ، بدنسازي ، كشتي ، بسكتبال ، دوچرخه سواري سرعتي ، دوهاي كوتاه ، قايقراني وحركات رزمي ، و ........امري مشهود بوده و اسيد توليد شده در عضلات مانع از انقباض مطلوب عضلاني مي شود . تحمل ميزان لاكتات توليد شده ، به شرايط تمريني افراد بستگي دارد و كاهش اكسيژن مصرفي وعدم فعاليت هوازي و كار نكردن ، و ..... آن را افزايش مي دهد . در اين شرايط اسيد لاكتيك توليد شده موجب پايين آمدن كارائي عضلات وبروز درد هاي عضلاني از جمله درد در ناحيه عضلات بزرگ وشكمي مي شود .